د افغانستان د منځنيو پېړيو تاريخ

د افغانستان د منځنيو پېړيو تاريخ هغه اوږده او مهمه دوره ده چې له نږدې ۷مې پېړۍ څخه تر ۱۵مې پېړۍ پورې غځېږي. دا دوره د افغانستان د سياسي بدلونونو، د اسلام د خپرېدو، د قوي اسلامي دولتونو د جوړېدو او د سختو جګړو ګډ تاريخ دی. د اسلام راتګ او بدلون په ۷مه پېړۍ کې اسلام د عربو فتوحاتو له لارې افغانستان ته ورسېد. د دې سره د خلکو د ژوند، عقيدې او ټولنيز نظام په جوړښت کې لوی بدلون راغی. خلک تدريجي ډول مسلمانان شول او اسلامي ادارې او دينې نظامونه جوړ شول. لومړني اسلامي حکومتونه وروسته لومړني نيمه خپلواک اسلامي حکومتونه رامنځته شول: طاهريان: د خراسان لومړنی کورنی اسلامي حکومت و، چې د عباسي خلافت تر سيوري لاندې خو عملي واک يې خپل و. صفاريان: د یعقوب لیث صفاري له خوا جوړ شو، ډېر ځواکمن و او د خراسان سيمه يې پراخه کړه. سامانيان: د علم، ادب او تمدن د ودې لوی مرکز و، او په دې دوره کې اسلامي فرهنګ ډېر پرمختګ وکړ. غزنويان او غوريان وروسته دوه ستر حکومتونه رامنځته شول: غزنويان: د سلطان محمود غزنوي په وخت کې د هند پر لور لوی فتوحات وشول او اسلام هلته خپور شو. غزني د علم او ځواک مرکز و. غوريان: د غزنويانو وروسته واکمن شول او د اسلامي سلطنت ساحه يې پراخه کړه، د هند د فتوحاتو لړۍ هم پکې روانه وه. د مغولو يرغل په ۱۳مه پېړۍ کې د چنګېز خان يرغل د افغانستان لپاره ډېر سخت و. ښارونه وران شول، خلک ووژل شول او اقتصادي نظام سخت زيانمن شو. دا د منځنيو پېړيو تر ټولو خراب پړاو ګڼل کېږي. فرهنګي او علمي حالت سره له جګړو، افغانستان د علم او فرهنګ مهم مرکز پاتې شو. په دې دوره کې: د دين او فقهې علما ډېر شول د ادب او شعر پرمختګ وشو د مدرسو نظام قوي شو ښارونه لکه بلخ، هرات او غزني علمي مرکزونه وو لنډه نتيجه دا دوره د افغانستان د تاریخ لپاره ډېره مهمه ده، ځکه: اسلام پکې خپور شو قوي اسلامي دولتونه جوړ شول علم او تمدن وده وکړه خو سختې جګړې او د مغولو يرغل هم پکې وشو دا ټول د افغانستان د اسلامي او تاريخي هويت بنسټ جوړوي.