لومړۍ نړیړاله جګړه

لومړۍ نړیواله جګړه یوه ستره نړیواله جګړه وه چې له ۱۹۱۴ څخه تر ۱۹۱۸ پورې یې دوام وکړ. دا جګړه د اروپا له سیاسي شخړو پیل شوه، خو وروسته ډېر هېوادونه پکې شامل شول او نړۍ ته وغځېده. د جګړې اصلي لاملونه د ستر قدرتونو ترمنځ سیالي، پوځي تړونونه، ملي‌پالنه او د وسلو زیاتوالی وو. مستقیم لامل یې د د آرچډیوک فرانڅ فردیناند ترور و، چې په ۱۹۱۴ کال کې په سرايېوو کې ترسره شو. په جګړه کې دوه لوی اړخونه شامل وو: متحدین (لکه بریتانیا، فرانسه، او روسیه) او مرکزي ځواکونه (لکه جرمني، اتریش-هنګري، او عثماني امپراتوري). دا جګړه ډېره سخته او خونړۍ وه. نوې وسلې لکه ماشین‌ټوپک، زهرجن ګاز، او ټانکونه پکې وکارول شول. جګړه اکثره د خندقونو (trench warfare) له لارې روانه وه چې د سرتېرو لپاره ډېر خطرناک شرایط وو. په ۱۹۱۷ کال کې متحده ایالات هم جګړې ته داخل شو، چې دا د متحدینو په بریا کې مهم رول ولوباوه. بالاخره، جګړه په ۱۹۱۸ کال کې د مرکزي ځواکونو په ماتې پای ته ورسېده. د جګړې وروسته د ورسای تړون لاسلیک شو، چې په کې پر جرمني سخت شرایط ولګول شول. دغه تړون او د جګړې پایلې وروسته د دویمې نړیوالې جګړې د رامنځته کېدو یو مهم لامل وګرځېدې. لومړۍ نړیواله جګړه میلیونونه انسانان ووژل او د نړۍ سیاسي نقشه یې بدله کړه، چې اغېزې یې تر نن ورځې پورې محسوسېږي.