ستاپه نوم

د «لایق زاده لایق» شعري ټولګه د سلیمان لایق له هغو ادبي اثارو څخه ده چې د افغان ټولنې سیاسي، ټولنیز او عاطفي ژوند په ژوره بڼه انځوروي. دا ټولګه یوازې د شعرونو مجموعه نه ده، بلکې د یوه فکرمن شاعر د ژوند، مبارزې او احساساتو انعکاس هم دی. په اوږده او تفصیلي ډول خلاصه داسې ده: په دې شعري ټولګه کې شاعر د خپل وخت له حالاتو سره مستقیمه اړیکه لري. هغه د جګړو، بې‌عدالتۍ او ټولنیزو ستونزو پر وړاندې خپل غږ پورته کوي. د شعرونو یوه لویه برخه د وطن د دردونو او ناخوالو بیان دی. شاعر وطن ته د یوې مور په سترګه ګوري، چې زخمونه لري، کړاوونه تېروي او خپلو اولادونو ته اړتیا لري. هغه د وطن د ابادۍ، سولې او یووالي ارمان څرګندوي. همدارنګه، په دې ټولګه کې د انسان د ژوند فلسفي اړخونه هم مطرح شوي دي. شاعر د ژوند مانا، د انسان ارزښت، او د وخت تېرېدنه په ژور فکر بیانوي. کله ناکله داسې احساس کېږي چې شاعر لوستونکي ته پوښتنې کوي: ژوند څه دی؟ انسان ولې رنځ وړي؟ او خوشحالي په څه کې ده؟ دا ډول شعرونه لوستونکی فکر کولو ته اړ باسي. د مینې موضوع هم په دې ټولګه کې مهم ځای لري، خو دا مینه یوازې رومانتيکه نه ده. دلته مینه د انسان او وطن ترمنځ، د انسان او انسان ترمنځ، او حتی د انسان او ژوند ترمنځ هم لیدل کېږي. شاعر مینه د یو ځواک په توګه وړاندې کوي چې کولی شي دردونه کم کړي او خلک سره نږدې کړي. په ټولګه کې د ټولنیزو ستونزو لکه فقر، بې‌سوادي، ظلم او نابرابرۍ یادونه هم شوې ده. شاعر هڅه کوي چې د خلکو سترګې پرانیزي او هغوی ته وښيي چې بدلون ضروري دی. هغه کله په نرم انداز خبرې کوي او کله بیا په تند او انتقادي ژبه. د دې شعري ټولګې ژبه نسبتاً ساده او روانه ده، خو د تصویرونو او استعارو کارول یې شعرونه ښکلي او اغېزناک کړي دي. شاعر له طبیعت (لکه غرونه، سیندونه، باران) څخه هم ډېر الهام اخلي او د خپلو احساساتو د بیان لپاره یې کاروي. په پای کې، دا ویلای شو چې دا شعري ټولګه درې مهم ټکي په ځان کې رانغاړي: د وطن مینه او د سولې ارمان د انسان د ژوند او احساساتو ژور انځور د ټولنې پر ستونزو انتقاد او د بدلون غوښتنه دا کتاب لوستونکي ته یوازې خوند نه ورکوي، بلکې هغه فکر کولو، احساس کولو او د خپل چاپېریال د درک کولو ته هم هڅوي.